Tarihin Sule Lamido
Jigawa

Rayuwarsa, Siyasarsa, Gwamnatinsa, Nasarorinsa, da Gudummawarsa ga Jihar Jigawa da Najeriya

2,000+ Kalmomi Tarihi Mai Zurfi FAQ 22 E-E-A-T AI Overview Ready

Cikakken Suna

Sule Lamido

Ranar Haihuwa

21 Disamba 1954

Garin Haihuwa

Bamaina/Hadejia, Jigawa

Gwamna

Jigawa (2007–2015)

Jam'iyya

PDP

Aikin da ya gabata

Ministan Harkokin Waje

Abubuwan da ke Cikin Wannan Tarihi

• Gabatarwa
• Haihuwa da Asali
• Karatu da Ilimi
• Farkon Rayuwar Siyasa
• Ministan Harkokin Waje
• Gwamnan Jihar Jigawa
• Nasarori da Ayyuka
• Ƙalubale da Rikice-rikice
• Gudummawar Al'adu da Addini
• Bayan Gwamnati
• FAQ — Tambayoyi 22

Gabatarwa · Introduction

Tarihin Sule Lamido — Ɗan Siyasa Mai Tarihi a Jihar Jigawa

A cikin tarihin siyasar Najeriya ta zamani — musamman a arewacin ƙasar — akwai ƴan mutane kaɗan da suka bar alama ta dindindin kamar yadda Sule Lamido ya yi. Shi mutum ne da tarihin siyasarsa ya tsawanta shekaru da yawa, ya wuce iyakokin jihar Jigawa, ya kai ga matakin ƙasa, har ma ga harkokin ƙasashen duniya. An san shi a matsayin mai iya magana, mai ƙarfin ra'ayi, kuma ɗan siyasa wanda ba ya tsoron faɗar gaskiya ko da lokacin da gaskiya na iya kawo matsala.

Tarihin Sule Lamido Jigawa ba kawai tarihin mutum ɗaya bane — shi tarihi ne na siyasar dimokradiyya ta Najeriya, na yadda ƴan siyasa suke tasowa daga ƙananan ƙungiyoyi har sai sun kai kan jagorancin jiha, kuma yadda ikon jagoranci ke iya canza rayuwa da makomar jama'a ita ma. Shi gwamna ne, minista ne, marubuci ne, kuma mai iya magana wanda kalmominsa sukan tsaya a tunani.

A wannan rubutu, za mu kaɗa tarihin Sule Lamido gaba ɗaya — daga haihuwarsa a Hadejia har gwamnatinsa biyu na jihar Jigawa, daga aikin sa a matsayin Ministan Harkokin Waje har abubuwan da suka biyo bayan gwamnatinsa. Dukkan wannan a harshen Hausa mai sauƙi don duk mai sha'awar ya iya amfana.

⚡ AI Overview — Gajerun Amsa

Sule Lamido ɗan siyasa ne ɗan Najeriya da aka haife shi a ranar 21 ga Disamba, 1954, a Hadejia, Jigawa. Ya yi aiki a matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya (1999–2002) kuma ya yi gwamna a jihar Jigawa a zabe guda biyu (2007–2015) a ƙarƙashin jam'iyyar PDP. An san shi da ƙarfin ra'ayinsa a siyasar Najeriya.

◆

Asali · Origins

Haihuwarsa da Asalin Iyalinsa a Hadejia, Jigawa

An haifi Sule Lamido a ranar 21 ga Disamba, 1954, a garin Hadejia da ke jihar Jigawa. Hadejia gari ne mai tarihi mai tsawo a arewacin Najeriya — cibiyar masarautar Hadejia wadda ta kasance ɗaya daga cikin muhimman masarautun Hausa-Fulani da suka tsaya tsayi har zuwa zamanin mulkin Turawa da kuma bayan samun 'yancin kai.

Asalin danginsa yana da alaƙa da garin Hadejia da tarihin sa na siyasa da addini. Jihar Jigawa gaba ɗaya — wadda aka raba ta daga jihar Kano a shekarar 1991 — ta kasance gida ga al'ummar Hausa-Fulani mai ƙima da al'adu masu zurfi. Yanayin da Sule Lamido ya girma a ciki ya taimaka wajen gina halayensa da ra'ayoyinsa a siyasa da rayuwa gaba ɗaya.

Iyalinsa sun kasance mutanen gida masu mutunci, kuma tarbiyar da ya samu ta ƙara ƙarfafa sha'awarsa ta siyasa da hidima ga al'umma. Kamar yawancin ƴan arewacin Najeriya na wannan lokaci, ya girma yana kewaye da al'adun Musulunci masu ƙarfi waɗanda suka zama ginshiƙi na ƙimomin rayuwarsa.

◆

Ilimi · Education

Karatun Sule Lamido — Ginshiƙi na Nasarar Siyasar sa

Gajerun amsa: Sule Lamido ya karanci a makarantu daban-daban na Najeriya, ya kammala karatunsa na jami'a, ya sami ilimi na siyasa da gudanarwa wanda ya ba shi ginshiƙi mai ƙarfi don ayyukan gwamnati.

Sule Lamido ya yi karatun firamare da sakandare a jihar Jigawa da kewayenta. Karatun sa na farko ya ƙarfafa ƙwarewa ta tunani da sha'awar fahimtar duniyar siyasa — sha'awara wadda ta bayyana a ƙuruciyarsa ta hanyar shiga ƙungiyoyin dalibai da tattaunawar siyasa ta makaranta.

Ya ci gaba da karatu a matakin jami'a inda ya sami ilimi wanda ya taimaka masa a rayuwar siyasarsa ta gaba. Ilimin da ya samu ya ba shi ikon yin magana mai ƙarfi a bainar jama'a, fahimtar tsarin gwamnati, da kuma iya tattaunawa a matakin ƙasa da na ƙasashen duniya.

Tasirin Ilimi a Rayuwar Siyasarsa

Ilimin Sule Lamido ya kasance ɗaya daga cikin ginshiƙan nasarar sa a siyasa. Ya kasance yana amfani da shi wajen gina hujja a tattaunawa, wajen rubuta littafi da maƙaloli, da kuma wajen shiryawa da gudanar da shirye-shirye na gwamnati. Kowane mataki na karatunsa ya ƙara zurfin fahimtarsa ta duniyar siyasa.

◆

Farkon Siyasa · Early Political Career

Farkon Rayuwar Siyasarsa — Tafiya zuwa Ƙoli

Gajerun amsa: Sule Lamido ya fara rayuwar siyasa ne a ƙarƙashin jam'iyyar PDP tun daga 1999 bayan dawowar dimokradiyya a Najeriya. Ya kasance ɗaya daga cikin muhimman jiga-jigan siyasar arewacin Najeriya a wannan lokaci.

Farkon rayuwar siyasar Sule Lamido ya fara ne tare da dawowa dimokradiyya a Najeriya a shekarar 1999 bayan dogon lokaci na mulkin sojoji. A wannan lokaci mai tarihi, ƴan siyasa da yawa sun fito suka shiga jam'iyyun da aka samar, suka fara fafatawar mulki ta hanyar zaɓe. Sule Lamido ya kasance ɗayan waɗanda suka yi farin ciki da dawowa dimokradiyya, kuma ya shiga jam'iyyar PDP (People's Democratic Party) tun daga farkon ta.

Ya kasance yana da alaƙa da manyan jiga-jigan siyasar PDP a matakin ƙasa, kuma hankali da azanci na siyasarsa ya sa ya zo gaban manyan shugabannin jam'iyya cikin sauri. A ƙuruciyar siyasarsa, ya nuna ikon iya magana da ɗaukar matsayi mai ƙarfi — halayyen da za su zama alama ta sa a tsawon aikin siyasarsa.

1999

Dawowa dimokradiyya — Sule Lamido ya shiga jam'iyyar PDP ya fara rayuwar siyasarsa ta ƙasa

1999–2002

An nada shi Ministan Harkokin Waje a gwamnatin Shugaba Olusegun Obasanjo

2007

Ya lashe zaɓen gwamna na jihar Jigawa na farko — ya zama gwamna

2011

Ya sake lashe zaɓen gwamna — gwamnatin sa ta biyu ta fara

2015

Gwamnatinsa ta ƙare bayan ƙarshen wa'adin biyu. Jam'iyya ta canza zuwa APC a wannan lokaci

2019

Ya fafata shugabancin PDP amma bai samu nasara ba

◆

Minista · Foreign Affairs Minister

Sule Lamido a Matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya

Gajerun amsa: Sule Lamido ya yi aiki a matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya daga 1999 zuwa 2002 a ƙarƙashin gwamnatin Shugaba Obasanjo. A wannan lokaci ya wakilci Najeriya a fagen ƙasashen duniya da ƙarfi da ƙwazo.

Ɗayan mafi muhimman matakan rayuwar siyasar Sule Lamido shi ne lokacinsa a matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya daga shekarar 1999 zuwa 2002. Wannan matsayi ya ba shi damar wakiltar ƙasarsa a fagen ƙasashen duniya — a taron Majalisar Dinkin Duniya, a taron Tarayyar Afirka, da a sauran tarurruka na ƙasa da ƙasa.

A lokacin da yake minista, Sule Lamido ya kasance mai ƙarfin magana a kan al'amuran duniya da suka shafi Afirka da Najeriya musamman. Ya yi magana mai ƙarfi a kan batutuwa kamar zaman lafiya a Afirka, ci gaban tattalin arzikin ƙasashen Afirka, da hulɗar Najeriya da ƙasashen Yamma. An san shi a matsayin minista mai iya kare moriyar ƙasarsa da ƙarfi a fagen duniya.

Gudummawarsa a Fagen Harkokin Waje

A lokacin Ministan Harkokin Waje, Sule Lamido ya taimaka wajen ƙarfafa alaƙar Najeriya da ƙasashe da dama a Afirka da wajen Afirka. Ya kasance muryar Najeriya a tarurrukan ƙasashen duniya, kuma salon magana sa da ƙarfin hali na iya faɗin ra'ayinsa kai tsaye ya sa a san shi sosai a fagen diflomasiyya na duniya.

Sule Lamido ya kasance ɗayan ministoci na harkokin waje da suka fi karfi a tarihin Najeriya ta dimokradiyya — mutumin da bai ji kunya ba a faɗar abin da ya yi imani da shi, ko da a fagen duniya inda diflomasiyya ta saba kasancewa ta laushi da kiyayewa.

— Bayani na Masu Lura da Siyasa

◆

Gwamna · Governor

Gwamnatinsa a Jihar Jigawa — Wa'adi Biyu na Jagoranci

Gajerun amsa: Sule Lamido ya yi gwamna a jihar Jigawa a wa'adi biyu — daga 2007 zuwa 2011, da kuma daga 2011 zuwa 2015. A tsawon shekara takwas na gwamnatinsa, ya yi ayyuka da yawa a fannonin ilimi, lafiya, hanyoyi, da ababen more rayuwa.

Lashe zaɓen gwamna na jihar Jigawa a shekarar 2007 shi ne ɗayan mafi muhimman nasarorin Sule Lamido a rayuwar siyasarsa. Ya dawo gida — ya koma jiharsa ta haihuwa — ya ɗauki nauyin jagorancin mutane sama da miliyan uku a jihar Jigawa. Wannan wani sabon ɓangare ne na tarihin sa — daga matakin ƙasa zuwa matakin jiha inda za a gwada shi kai tsaye ta yanayin da ya bari a jihar.

A shekarar 2011, bayan ƙarewa wa'adin gwamnatinsa na farko, Sule Lamido ya fafata da nasara ya sami wa'adin na biyu — alama ce ta amincewar jama'ar jihar Jigawa da ayyukansa. A ƙarƙashin jam'iyyar PDP, ya ci gaba da jagorancin jihar har zuwa shekarar 2015 lokacin da wa'adin biyu ya ƙare a cewar tsarin kundin tsarin mulki.

Tsarin Gwamnatinsa

Gwamnatinsa ta kasance ta mai da hankali musamman a bangarori masu muhimmanci ga rayuwar yau da kullum na jama'ar Jigawa. Ya kasance yana jaddada muhimmancin ilimi, lafiya, da samar da ababen more rayuwa kamar hanyoyi da ruwan sha. Ya kuma kasance mai ƙarfin ra'ayi a kan tsarin mulki da 'yancin ɗan adam a cikin jiharsa.

◆

Nasarori · Achievements

Nasarori da Ayyuka a Lokacin Gwamnatinsa

Gajerun amsa: A lokacin gwamnatinsa ta shekara takwas, Sule Lamido ya kawo canje-canje a fannonin ilimi (gina makarantu da ɗaukan malamai), lafiya (gina asibitoci), hanyoyi (inganta hanyar tafiye-tafiye), da ababen more rayuwa a duk faɗin jihar Jigawa.

🏫

Ilimi

An gina makarantu da yawa a duk faɗin jihar Jigawa a lokacin gwamnatinsa. An ɗauki malamai, an samar da littattafai, kuma an inganta yanayin karatu.

🏥

Lafiya

An gina asibitoci da ɗakin lafiya a wurare daban-daban. An inganta samun magani da kiwon lafiya ga talakawa a duk yankunan jihar.

🛣️

Hanyoyi

An inganta hanyoyin tafiye-tafiye a cikin jihar, an gina gadoji, an kuma haɗa unguwannin da suka kasance da nisa da garuruwan da ke kusa da su.

💧

Ruwan Sha

An inganta samun ruwan sha mai tsabta a yankuna da suka kasance da wahalar samun sa. An gina rijiyoyi da kuma hanyoyin samar da ruwa mai tsabta.

🌾

Noma

An taimaka wa manoman jihar Jigawa ta hanyar bayar da tallafi na noman zamani, takin zamani, da kayan noma. An inganta shigar da abubuwan noma ta zamani.

🏛️

Gudanarwa

Ya kasance yana ƙarfafa tsari mai kyau na gudanarwa, ya yi ƙoƙarin rage cin hanci da rashawa, kuma ya jaddada mahimmancin doka da oda a jiharsa.

"Gwamnatin Sule Lamido ta bar alama ta gaske a jihar Jigawa — alama wadda jama'a sukan ci gaba da faɗar labarin ta har yau."

◆

Ƙalubale · Challenges

Ƙalubale da Rikice-rikice a Rayuwar Sule Lamido

Gajerun amsa: Sule Lamido ya fuskanci ƙalubale da yawa a rayuwar siyasarsa — gami da zargin cin hanci da rashawa wanda aka kai shi gaban kotu bayan gwamnatinsa, da kuma rikice-rikice a cikin jam'iyya. Waɗannan gwaje-gwaje sun kasance ɓangare na tarihin siyasarsa.

Babu wani ɗan siyasa a tarihin dimokradiyya ta Najeriya da ya tsaya tsayin daka ba tare da fuskanci ƙalubale ba, kuma Sule Lamido ba ya cikin wannan jerin. A bayan gwamnatinsa, ya fuskanci zargi da tuhuma daban-daban da suka haɗa da batutuwan cin hanci da rashawa. An kai shi gaban kotu a lokuta daban-daban bayan ƙarewa wa'adinsa na gwamna.

Magoya bayansa sun kasance suna jaddada cewa waɗannan zarge-zargen sun kasance na siyasa ne — na waɗanda ke son lalata sunansa bayan ya bar mulki. Masu adawa da shi kuma sukan yi iƙirarin cewa zargen sun kasance na gaskiya. Wannan muhawara ta kasance ta ci gaba, kuma ya kasancewa wani muhimmin ɓangare na labarin siyasarsa.

Rikice-rikice a cikin Jam'iyya

A matakin jam'iyya, Sule Lamido ya fuskanci rikice-rikice da yawa a cikin PDP da kuma tsakanin PDP da jam'iyyun adawa. Sha'awar sa mai ƙarfi na iya faɗin ra'ayinsa kai tsaye — wani lokaci ba tare da la'akari da yadda magana ta iya cutar da siyasar jam'iyya ba — ya sa shi ya yi rikici da jiga-jigan siyasa da dama. Amma haka yake ƙara sunansa a idon waɗanda suka gani cewa yana da ƙarfin hali na gaskiya.

◆

Al'adu da Addini · Culture & Religion

Gudummawarsa ga Al'adu da Addinin Musulunci a Jigawa

Baya ga siyasa da gwamnati, Sule Lamido ya kasance mai sha'awa ta musamman ga al'adun Hausa-Fulani da addinin Musulunci. Ya kasance yana girmama masarautu da sarakunan gargajiya a jiharsa, kuma ya yi aiki tare da su wajen kiyaye al'adun gida da ƙarfafa zaman lafiya tsakanin al'umma.

A lokacin gwamnatinsa, ya kasance yana jaddada mahimmancin darussan addini a makarantun firamare da sakandare. Ya kuma kasance yana tallafawa ayyukan Musulunci a jiharsa — taimakon Hajji, gina masallatai, da ƙarfafa ilimin addini. Waɗannan ayyuka sun ba shi ƙarin ƙaunar masu bi da yawa a jiharsa.

• Girmama Masarautu: Ya kasance yana aiki tare da sarakunan gargajiya na jihar Jigawa, yana girmama matsayin su a al'umma.
• Kiyaye Al'adu: Ya tallafa wa bukukuwan al'ada da fasahohin gargajiya na jihar.
• Ilimin Addini: Ya ƙarfafa shigar ilimin addinin Musulunci cikin tsarin makaranta.
• Tallafin Hajji: Ya kasance yana taimaka wa jama'ar jiharsa wajen shirya domin tafiyar Hajji.

◆

Bayan Gwamnati · Post-Governorship

Rayuwarsa Bayan Ƙarewa Gwamnatinsa a 2015

Bayan ƙarewa wa'adin gwamnatinsa na biyu a shekarar 2015, Sule Lamido ya ci gaba da kasancewa muryar da ake ji a siyasar Najeriya. Bai zauna a gefe ba — ya ci gaba da yin magana a kan al'amuran da suka shafi jiharsa, ƙasarsa, da siyasar Najeriya gaba ɗaya.

A shekarar 2019, ya fafata shugabancin jam'iyyar PDP — ya yi ƙoƙarin zama shugaban ƙasa ta hanyar jam'iyyar — amma bai samu nasara ba. Duk da haka, wannan ƙoƙiri ya nuna cewa sha'awarsa ta siyasa ba ta ƙarewa ba tare da ƙarewa wa'adinsa na gwamna ba.

Ya kuma rubuta littafi — "Nigeria, My Watch" — inda ya raba gogewarsa ta tsawon shekaru a siyasar Najeriya, da ra'ayoyinsa kan yadda ake iya gina Najeriya mai kyau. Wannan littafi ya zama bayani mai muhimmanci ga masu sha'awar tarihin siyasar Najeriya ta zamani.

Muryarsa a Siyasar Najeriya Ta Zamani

Har yanzu Sule Lamido yana kasancewa ɗaya daga cikin muryoyi mafi ƙarfi a siyasar Najeriya — yana ba da ra'ayoyi a kan batutuwa daban-daban, yana koyarwa ta hanyar gogewarsa, kuma yana kasancewa ɗayan waɗanda tsofaffin ƴan siyasa ke ba da shawara daga wurinsu. Tarihinsa mai tsawo yana sa ra'ayoyinsa su kasance masu nauyi.

FAQ · Tambayoyi da Amsoshi

Tambayoyi 22 game da Tarihin Sule Lamido Jigawa

01Wane ne Sule Lamido kuma me ya sa ake ɗaukarsa muhimmi a siyasar Najeriya?

Sule Lamido ɗan siyasa ne ɗan Najeriya daga jihar Jigawa wanda ya yi gwamna a jihar Jigawa a wa'adi biyu (2007–2015) kuma ya yi aiki a matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya (1999–2002). Ana ɗaukarsa muhimmi saboda: yana da tsawon aikin siyasa wanda ya wuce shekaru da yawa, yana da ƙarfin iya magana a bainar jama'a wanda ya sa kalmominsa sukan yi nauyi, kuma ya kasance ɗayan muhimman jagorancin arewacin Najeriya a siyasar dimokradiyya ta zamani.

02Yaushe aka haifi Sule Lamido kuma ina?

An haifi Sule Lamido a ranar 21 ga Disamba, 1954, a garin Hadejia da ke jihar Jigawa, arewacin Najeriya. Hadejia gari ne mai tarihi a jihar Jigawa, cibiyar masarautar Hadejia, kuma shi ne garin da ya yi girma a ciki kuma ya kasancewa yankin da ya fi kaunarsa a duk rayuwarsa.

03Yaushe Sule Lamido ya zama gwamnan jihar Jigawa?

Sule Lamido ya lashe zaɓen gwamna na jihar Jigawa a shekarar 2007 ƙarƙashin jam'iyyar PDP — ya zama gwamnan jihar. Ya yi wa'adin na farko daga 2007 zuwa 2011. A shekarar 2011, ya sake fafata ya lashe zaɓe, ya yi wa'adin na biyu daga 2011 zuwa 2015. Gaba ɗaya, ya yi gwamna na tsawon shekara takwas — mafi tsawon lokacin da kundin tsarin mulki ta Najeriya ta bari wa gwamna.

04Menene nasarorin Sule Lamido a matsayin gwamnan Jigawa?

A tsawon shekara takwas na gwamnatinsa, Sule Lamido ya yi ayyuka daban-daban a jihar Jigawa. A bangaren ilimi, an gina makarantu da yawa kuma an ɗauki malamai. A bangaren lafiya, an gina asibitoci da ɗakin lafiya a yankuna daban-daban. An inganta hanyoyin tafiye-tafiye a faɗin jihar. An kuma yi ƙoƙari wajen samar da ruwan sha mai tsabta ga al'ummar jihar. A bangaren noma — wanda shi ne babbar sana'ar jihar Jigawa — an tallafa wa manoma ta hanyoyi daban-daban.

05Shin Sule Lamido ya kasance a jam'iyyar PDP kawai ko ya canja jam'iyya?

Sule Lamido ya fara rayuwar siyasarsa a ƙarƙashin jam'iyyar PDP (People's Democratic Party) tun daga shekarar 1999. Ya kasance ɗaya daga cikin muhimman jiga-jigan PDP a arewacin Najeriya. Duk da haka, kamar sauran ƴan siyasa da dama, ya fuskanci canje-canje a cikin jam'iyya bayan shekarar 2015 lokacin da PDP ta rasa ikon ƙasa ga APC. Ya kasance yana da dangantaka da PDP a mafi yawan rayuwar siyasarsa, kuma ya fafata shugabancin jam'iyyar a shekarar 2019.

06Yaya Sule Lamido ya yi aiki a matsayin Ministan Harkokin Waje?

Sule Lamido ya yi aiki a matsayin Ministan Harkokin Waje ta Najeriya daga shekarar 1999 zuwa 2002 a ƙarƙashin gwamnatin Shugaba Olusegun Obasanjo. A wannan lokaci, ya wakilci Najeriya a fagen ƙasashen duniya — a taron Majalisar Dinkin Duniya, a tarurrukan Tarayyar Afirka, da kuma a tattaunawar diflomasiyya da ƙasashe daban-daban. An san shi a wannan matsayi da ƙarfin iya magana da kare moriyar Najeriya da ƙarfi a fagen duniya.

07Shin Sule Lamido ya rubuta littafi? Menene sunan sa?

Ee, Sule Lamido ya rubuta littafi mai suna "Nigeria, My Watch" inda ya raba gogewarsa ta tsawon shekaru a siyasar Najeriya. Wannan littafi ya kasance bayani muhimmi game da siyasar Najeriya ta zamani daga idon mutumin da ya kasance a ciki na tsawon lokaci. Ya tattauna batutuwa daban-daban kamar gwamnati, dimokradiyya, da kalubalen da Najeriya ke fuskanta. Littafin ya zama muhimmin jagora ga masu sha'awar fahimtar tarihin siyasar Najeriya ta zamani daga ɓangaren wanda ya kasance ɗan wasan gaba a ciki.

08Menene zargin da aka yi wa Sule Lamido bayan gwamnatinsa?

Bayan ƙarewa gwamnatinsa a shekarar 2015, Sule Lamido ya fuskanci zargi da tuhuma daban-daban da suka haɗa da batutuwan cin hanci da rashawa a lokacin gwamnatinsa. An kai shi gaban kotu a wasu lokuta. Magoya bayansa sun jaddada cewa waɗannan zargen sun kasance na siyasa ne — wata hanya ta lalata sunansa. Masu adawa da shi kuma sun yi iƙirarin cewa zargen sun kasance na gaskiya. Wannan muhawara ta kasance wani ɓangare na tarihin sa bayan gwamnatinsa.

09Me ya sa Sule Lamido ya shahara a arewacin Najeriya?

Sule Lamido ya shahara a arewacin Najeriya saboda dalilai da yawa. Da farko, yana da ƙarfin iya magana a bainar jama'a wanda ya sa kalmominsa sukan yi nauyi — yana iya faɗin ra'ayinsa kai tsaye ba tare da kiyayewa sosai ba. Da biyu, ya kasance yana tsayawa a kan al'adun Hausa-Fulani da kuma addinin Musulunci — abubuwa masu muhimmanci ga jama'ar arewacin Najeriya. Da uku, ayyukansa a lokacin gwamnatinsa na shekara takwas sun bar alama a jihar Jigawa wacce mutane suka ga da idanuwansu. Da huɗu, yana da tsawon tarihin siyasa wanda ke ba wa ra'ayoyinsa nauyi.

10Menene jihar Jigawa kuma daga ina ta fito?

Jihar Jigawa jiha ce a arewacin Najeriya wadda aka ƙirƙire ta a shekarar 1991 ta hanyar raba ta daga jihar Kano. Babban birnin ta shi ne Dutse. Jihar tana da jimillar yankin da ya kai kilomita murabba'i 23,154 kuma tana da jama'a da suka zarce miliyan shida. Tattalin arzikin jihar ya dogara musamman a noma — gida ne na manoma da yawa. Ita ce jiha da Sule Lamido ya fito daga gare ta kuma ya yi gwamna a cikinta na tsawon shekara takwas.

11Shin Sule Lamido ya taɓa fafata shugabancin ƙasa?

A shekarar 2019, Sule Lamido ya fafata shugabancin jam'iyyar PDP a zaɓen fidda gwani na jam'iyya — ɗaya daga cikin matakan da za su iya ɗaukansa zuwa fafatawar shugaban ƙasa. Amma bai samu nasara a wannan zaɓe na jam'iyya ba. Duk da haka, ƙoƙirin ya nuna sha'awarsa mai ƙarfi ta ci gaba da kasancewa a fagen siyasarƙasa na Najeriya bayan ƙarewa wa'adin gwamnatinsa.

12Yaya Sule Lamido ya kasance dangane da batutuwan arewacin Najeriya?

Sule Lamido ya kasance muryar ƙarfi a kan batutuwan da suka shafi arewacin Najeriya — gami da ilimi, talauci, tsaro, da cinikayya. Ya kasance yana faɗi ra'ayinsa game da karuwar tashin hankalin da jihohin arewa suka fuskanta, yana kira ga mafita ta gaskiya. Ya kasance yana jaddada muhimmancin ilimi a arewa da kuma buƙatar arewacin Najeriya ya gamu da kalubalen zamanin da zuciya buɗaɗɗe. Muryarsa a kan waɗannan batutuwa ta sa shi ya kasance mai muhimmanci a tattaunawar arewacin Najeriya na zamanin sa.

13Me ya bambanta Sule Lamido daga sauran gwamnonin jihar Jigawa?

Abubuwa da yawa suka bambanta Sule Lamido daga sauran gwamnonin jihar Jigawa. Da farko, ya kasance gwamna na wa'adi biyu — ya yi tsawon lokaci fiye da yawansu. Da biyu, ya zo da gogewa mai tsawo na matakin ƙasa (kamar Ministan Harkokin Waje) kafin ya zama gwamna — wannan ya ba shi hangen nesa fiye da sauran. Da uku, ƙarfin ra'ayinsa na siyasa da kuma iya faɗar gaskiya kai tsaye ya sa shi ya sha bamban da yawancin ƙwararrun gwamnonin da sukan kiyaye kansu. Da huɗu, ya rubuta littafi game da gogewarsa — ba kowa ke yin hakan ba.

14Yaya Sule Lamido ya kula da alaƙarsa da masarautun gargajiya a Jigawa?

A al'adun Hausa-Fulani na arewacin Najeriya, sarakunan gargajiya suna da matsayi mai muhimmanci sosai a rayuwar al'umma. Sule Lamido, kamar yawancin gwamnonin arewa masu hankali, ya kasance yana aiki tare da sarakunan gargajiya na jihar Jigawa — Masarautar Hadejia, Masarautar Kazaure, da sauransu — wajen aiwatar da manufofin gwamnati, warware rikice-rikicen al'umma, da kiyaye zaman lafiya. Ya girmama matsayin su a al'umma kuma ya kasance yana neman goyon bayansu a ayyukan gwamnati masu muhimmanci.

15Menene tasirin gwamnatin Sule Lamido a tattalin arzikin Jigawa?

Jihar Jigawa jiha ce da tattalin arzikin ta ya dogara musamman a noma, kuma Sule Lamido ya yi ƙoƙiri wajen inganta wannan sana'a ta hanyar tallafawa manoma tare da takin zamani da kayan noma. Ya kuma yi ƙoƙiri wajen jawo zuba jari daga waje a cikin jihar, ya inganta hanyoyin kasuwanci, da kuma taimaka wa ƙananan 'yan kasuwa. Duk da ƙalubalen tattalin arzikin da jihar ke fuskanta — kamar talaucin da ya yi yawa — ya bar ayyuka da dama waɗanda jama'a suka ga sakamakonsu.

16Shin Sule Lamido yana da ɗiya da ke cikin siyasa?

Ee, Sule Lamido yana da ɗiyansa da ke da alaƙa da siyasa. Ɗansa Aminu Sule Lamido ya kasance dan majalisar wakilai wanda ya wakilci mazabar Hadejia a jihar Jigawa. Wannan ya nuna yadda siyasa a Najeriya wani lokaci ke kasancewa ta gado tsakanin iyalai — lokacin da uba ya gina suna da hanyoyi a siyasa, wani lokaci yara sukan amfana daga wannan ginshiƙi.

17Menene ra'ayin Sule Lamido game da tsaro a arewacin Najeriya?

Sule Lamido ya kasance yana faɗin ra'ayinsa kai tsaye game da matsalar tsaro a arewacin Najeriya — musamman matsalar Boko Haram da ta shafi yankin. Ya kasance yana jaddada cewa tsaro yana buƙatar hanyoyi fiye da na sojoji kawai — yana buƙatar magance talauci, samar da ilimi, da ƙarfafa hakkoki na jama'a. Ya kasance muryar da ke neman hanyoyin mafita ta dogon lokaci fiye da kawai dabarun yaƙi na ɗan gajeren lokaci. Wannan ra'ayin ya sa shi ya sha bamban da wasu jiga-jigan arewa na siyasa.

18Shin Sule Lamido ya kasance tare ko kuma ya ƙi PDP a kowane lokaci?

Sule Lamido ya kasance ɗaya daga cikin amintattu na PDP a mafi yawan rayuwar siyasarsa. Amma ya kasance yana faɗin ra'ayinsa kai tsaye har ma game da jagoran jam'iyyarsa lokacin da ya yi imani cewa suna kuskure. Wannan ikon iya suka jam'iyya da hankalin ya kasance wani abu mai musamman game da shi — ba ya yi wa shugaban jam'iyya biyayya ta makanta. Wannan ra'ayin na mai zaman kansa ya sa shi ya zama muryar da ake saurara a cikin PDP ko da a lokacin da ya yi adawa da shugabannin jam'iyya.

19Yaya alaƙar Sule Lamido da Gwamnan Kano Rabiu Kwankwaso?

Sule Lamido da Rabiu Kwankwaso sun kasance jiga-jigan siyasa biyu mafi muhimmanci a arewacin Najeriya a zamaninsu — duka biyu gwamnonin jihohi masu makwabtaka (Jigawa da Kano), duka biyu tsofafin jam'iyyar PDP. Alaƙarsu ta kasance ta rikitarwa — a lokuta da dama sun kasance tare a matsayin abokiyar haɗin gwiwa a cikin PDP da siyasar arewa, amma a lokuta kuma sun kasance a ɓangarori daban-daban. Duka biyu sun bar jihohinsu bayan 2015 tare da sunayen da suka yi nauyi a siyasar arewacin Najeriya.

20Menene gudummawar Sule Lamido ga ilimi a jihar Jigawa?

A lokacin gwamnatinsa ta shekara takwas a jihar Jigawa, Sule Lamido ya kasance yana jaddada muhimmancin ilimi sosai. An gina makarantu da dama a duk faɗin jihar, an ɗauki malamai, kuma an yi ƙoƙiri wajen inganta ingancin ilimi. Ya kuma tallafa wa dalibai masu hazaka ta hanyar tallafin karatu. Jihar Jigawa tana da ƙalubale mai tsanani a bangaren ilimi — musamman ilimin mata — kuma gwamnatinsa ta yi ƙoƙiri ta hanyoyi daban-daban don magance wannan ƙalubale, duk da cewa har yanzu akwai ayyuka da yawa da za a yi.

21Shin ana iya karanta littafin Sule Lamido "Nigeria, My Watch" a harshen Hausa?

Littafin Sule Lamido "Nigeria, My Watch" an rubuta shi ne a harshen Turanci — shi ne yaren da ya fi yawan amfani da shi wajen ayyukan hukuma da rubuce-rubuce na wannan nau'i a Najeriya. Ba a fassara shi zuwa harshen Hausa a hukumance da na sani. Duk da haka, abubuwan da ke cikin sa sun kasance abin tattaunawa a cikin al'ummar siyasa na Najeriya, kuma masu sha'awar tarihin siyasar Najeriya — ko da suna iya karatu kawai cikin Hausa — na iya samun bayanin sa ta hanyar tattaunawar da ake yi a kafofin watsa labarai.

22Me ya sa tarihin Sule Lamido Jigawa ke da muhimmanci a yau?

Tarihin Sule Lamido Jigawa yana da muhimmanci a yau saboda dalilai da yawa. Da farko, yana kasancewa misali na ɗan siyasa wanda ya kasance a matakai daban-daban na gwamnati — daga matakin jiha har zuwa matakin ƙasa da ƙasashen duniya. Da biyu, gogewarsa da kuma littafinsa suna ba da darasi ga ƙarni na matasa ƴan siyasa na Najeriya. Da uku, batutuwa da ya kasance yana magana a kai — talauci, tsaro, ilimi, muhimmancin dimokradiyya — har yanzu suna da alaƙa sosai da Najeriya ta yau. Da huɗu, tarihin gwamnatinsa na jihar Jigawa ya bar ayyuka da yawa waɗanda har yanzu ana iya ganin sakamakonsu a cikin jihar.