Mulkin Buhari Na Farko
Lokacin da ake magana kan tarihin siyasar Najeriya, daya daga cikin lokutan da aka fi tattaunawa akai shi ne mulkin Buhari na farko. Wannan mulki ya faru ne tsakanin shekarar 1983 zuwa 1985 bayan sojoji sun karɓi iko daga gwamnatin farar hula.
A wancan lokaci, Najeriya tana fuskantar matsaloli masu yawa kamar:
- cin hanci da rashawa
- durƙushewar tattalin arziki
- hauhawar farashin kaya
- rashin tsaro da rashin daidaito a gwamnati.
Shigowar soja ƙarƙashin jagorancin ya kawo sabon salo na shugabanci mai tsauri wanda wasu suka yaba, wasu kuma suka soki.
Wannan rubutu zai yi cikakken bayani kan:
- yadda mulkin Buhari na farko ya fara
- manufofin gwamnati
- dokoki da tsare-tsaren da aka kafa
- tasirin mulkin ga al’umma
- dalilin da ya sa aka kifar da gwamnatinsa.
Yanayin Najeriya Kafin Mulkin Buhari Na Farko
Kafin juyin mulkin soja na 1983, Najeriya tana ƙarƙashin gwamnatin farar hula ta Jamhuriya ta Biyu. A wannan lokaci tattalin arzikin ƙasar ya fara raguwa sakamakon faduwar farashin man fetur a kasuwar duniya.
Manyan matsalolin lokacin sun haɗa da:
- zargin magudin zaɓe
- yawaitar rashawa
- ƙaruwar bashin ƙasa
- ƙarancin kayayyaki a kasuwa.
Mutane da dama sun fara rasa amincewa da shugabanni, wanda ya buɗe hanya ga shigar soja cikin siyasa.
Yadda Mulkin Buhari Na Farko Ya Fara
A ranar 31 ga Disamba 1983, sojoji suka karɓi mulki ta hanyar juyin mulki. Bayan haka aka sanar da dakatar da kundin tsarin mulki da rusa majalisa.
Sabuwar gwamnatin soja ta bayyana cewa manufarta ita ce:
- dawo da da’a a gwamnati
- yaƙi da rashawa
- gyara tattalin arziki
- dawo da tsaro da ladabi a ƙasa.
Wannan ne ya zama farkon abin da ake kira mulkin Buhari na farko a tarihin Najeriya.
Tsarin Mulki A Lokacin Mulkin Buhari Na Farko
Mulkin ya kasance na soja, wanda ke nufin:
- babu jam’iyyun siyasa
- babu majalisar dokoki
- gwamnati tana yanke hukunci kai tsaye ta hanyar dokokin soja.
An kafa Supreme Military Council domin gudanar da harkokin gwamnati da yanke manyan shawara.
Babbar Manufar Mulkin Buhari Na Farko
Gwamnatin ta mayar da hankali kan abubuwa uku:
- Yaƙi da rashawa
- Gyaran tattalin arziki
- Kafa tsari da ladabi a cikin al’umma.
Shugabannin sun yi imanin cewa rashin ladabi da cin hanci ne suka jefa Najeriya cikin matsala.
Yaƙi Da Cin Hanci Da Rashawa
Daya daga cikin manyan abubuwan da suka fi shahara a mulkin Buhari na farko shi ne kamfen ɗin yaƙi da rashawa.
An:
- kama wasu tsofaffin gwamnoni da ministoci
- gudanar da shari’o’i na musamman
- daure mutane saboda zargin satar kuɗin gwamnati.
Wasu mutane sun yaba da wannan mataki saboda sun ga ana ƙoƙarin dawo da gaskiya a gwamnati.
War Against Indiscipline (WAI): Shirin Da’a Na Ƙasa
Gwamnatin ta ƙaddamar da wani shiri mai suna War Against Indiscipline (WAI).
Manufarsa ita ce koyar da mutane:
- yin layi a wuraren jama’a
- tsafta a muhalli
- girmama dokoki
- kaucewa lalaci.
Sojoji suna tsayawa a wuraren jama’a domin tabbatar da bin waɗannan dokoki.
Tasirin WAI Ga Rayuwar Jama’a
Shirin ya kawo canje-canje masu yawa:
- mutane sun fara tsayawa layi a tashoshi
- tsafta ta karu a wasu birane
- tsoron hukunci ya rage wasu laifuka.
Sai dai wasu sun ce an yi amfani da karfi fiye da kima wajen aiwatar da dokokin.
Matakan Tattalin Arziki A Mulkin Buhari Na Farko
Gwamnatin ta ɗauki matakai masu tsauri domin rage kashe kuɗi.
Daga ciki akwai:
- rage shigo da kaya daga waje
- kula da kashe kuɗin gwamnati
- hana fitar da kuɗi ba bisa ka’ida ba.
An kuma kafa dokokin sarrafa canjin kuɗi domin kare darajar naira.
Tasirin Manufofin Tattalin Arziki Ga Jama’a
Ko da yake gwamnati ta yi niyyar gyara tattalin arziki, mutane da dama sun fuskanci wahala saboda:
- ƙarancin kayayyaki
- tsadar rayuwa
- wahalar samun abinci da kayan masarufi.
Wasu sun yi imanin cewa matakan sun yi tsauri sosai ga talakawa.
Dokokin Tsaro Da Takaita ‘Yancin Jama’a
A lokacin mulkin Buhari na farko, an kafa dokoki masu tsauri domin tabbatar da tsaro.
An:
- takaita ‘yancin jarida
- kama wasu ‘yan jarida
- hana wasu taruka na siyasa.
Gwamnati ta ce hakan ya zama dole domin kare ƙasa daga rikici.
Dangantakar Najeriya Da Kasashen Waje
Mulkin Buhari ya kasance mai tsauri a hulɗar ƙasashen waje. Gwamnatin ta mayar da hankali kan kare martabar Najeriya da hana safarar kuɗi.
A wasu lokuta, wannan ya haifar da saɓani da wasu ƙasashe saboda tsauraran dokoki.
Ra’ayoyin Jama’a Game Da Mulkin Buhari Na Farko
Ra’ayoyin mutane sun kasu gida biyu:
Masu Goyon Baya
- sun yaba da yaƙi da rashawa
- sun ce an dawo da tsari da ladabi.
Masu Sukar Mulki
- sun ce an tauye ‘yancin jama’a
- sun ce matakan tattalin arziki sun tsananta rayuwa.
Dalilan Da Suka Sa Aka Kifar Da Mulkin Buhari Na Farko
A watan Agustan 1985, wani juyin mulki ya kawo ƙarshen gwamnatin.
Dalilan da aka ambata sun haɗa da:
- tsauraran dokoki
- matsin tattalin arziki
- rashin jituwa tsakanin shugabannin soja.
Tasirin Mulkin Buhari Na Farko A Tarihin Najeriya
Duk da gajeren lokacin mulki, ya bar tasiri mai girma:
- ya ƙarfafa tattaunawa kan rashawa
- ya nuna muhimmancin da’a a gwamnati
- ya zama darasi ga shugabanni na gaba.
Bambanci Tsakanin Mulkin Buhari Na Farko Da Na Biyu
Mulkin farko ya kasance na soja, yayin da mulkinsa na baya (2015–2023) ya kasance a tsarin dimokuraɗiyya.
Hanyoyin shugabanci da yanayin siyasa sun bambanta sosai tsakanin lokutan biyu.
Darussan Da Aka Koya Daga Mulkin Buhari Na Farko
- shugabanci mai tsauri yana iya kawo tsari amma yana bukatar daidaito
- tattalin arziki yana bukatar kulawa da walwalar jama’a
- gaskiya da ‘yancin jama’a dole su tafi tare.
Kammalawa
A ƙarshe, mulkin Buhari na farko ya kasance wani muhimmin lokaci a tarihin Najeriya. Ya kawo sauye-sauye masu yawa a tsarin shugabanci, yaƙi da rashawa, da tsarin zamantakewa.
Ko da yake ra’ayoyi sun bambanta game da nasararsa, babu shakka cewa wannan mulki ya bar babban tarihi wanda har yanzu ake nazari akansa domin fahimtar yadda Najeriya ta kai ga matsayin da take a yau.