Yadda Ake Wankan Tsarki Bayan Saduwa

Yadda Ake Wankan Tsarki Bayan Saduwa — Jagora Cikakke Bisa Koyarwar Musulunci 2025
■ Ilimin Tsarki • Fiqhul Tahara • Jagora Bisa Kur’ani Da Hadisi ■
غُسْل الجَنَابَة
Wankan Janaba
Ghusl al-Janabah
Bisa Kur’ani
& Hadisin Annabi ﷺ
📚 Ilimin Fiqhi • Tahara

Yadda Ake Wankan Tsarki
Bayan Saduwa

Cikakken jagora bisa koyarwar Musulunci — farillai, sunoninsa, lokacin da ya wajaba, da kuma yadda ake yi ghusl janaba yadda ya kamata bisa dalilan Alƙur’ani da Hadisin Annabi ﷺ

📚 Ilimin Fiqhi
▶ 3,500+ Kalmomi
❓ FAQ 12
■ Madhhabi 4

Yadda ake wankan tsarki bayan saduwa — wanda ake kira Ghusl al-Janabah (غُسْل الجَنَابَة) a harshen Larabci — ɗaya ne daga cikin mafi muhimmancin babin tsarki (tahara) a cikin ilimin Musulunci. Yana ɗaya daga cikin ibadoji da yawancin Musulmai suke yi amma ba duka suke sanin cikakkiyar yadda ya kamata a yi ta yadda ta cika sharuɗɗan shari’a ba. Wannan jagora cikakke an rubuta shi ne bisa dalilan Alƙur’ani Karimi, Hadisin Annabi ﷺ, da kuma ra’ayoyin malaman fiqhi na Madhhabi Huɗu (Hanafi, Maliki, Shafi’i, da Hanbali) domin ka sami ilimi cikakke mai gamsarwa. Allah Ya sa mu koyo da aiki.

1Me Ake Nufi Da Janaba? — Bayani Da Dalili

Kafin mu shiga yadda ake wankan tsarki bayan saduwa, muhimmanci ne mu fara da fahimtar ma’anar kalmar Janaba da kuma dalilin da ya sa wankan ghusl ya zama wajibi bayan saduwa. Janaba a cikin harshi (lugha) yana nufin "nisa’" ko "keɓewa" — kuma a cikin shari’a, yana nufin wani yanayi na najasa ta ɗabi’a (hadath akbar) da ke zo wa mutum bayan fita maniyyi ko bayan yin jima’i, ko bayan haila (al-haydh) ko nifas a wajen mata. Wannan yanayi yana hana mutum yin wasu ibadoji da suka haɗa da sallah, riƙe Alƙur’ani, shiga masallaci, da yin ɗawafi, har sai ya yi wanka na tsarki (ghusl).

Wankan janaba wanka ne na musamman wanda ya bambanta da wanka na yau da kullum (ghusl al-'aadah). Yadda ake wankan tsarki bayan saduwa bai zama kawai "wanka" ba a cikin ma’anar jiki — yana ɗauke da niyya ta musamman, tsari da yadda ya kamata a bi, da kuma aikin ruwa ya cika wasu sassan jiki da aka kaddara. Ba tare da waɗannan abubuwa ba, wankan bai cika ba kuma mutum ya ci gaba da kasancewa a yanayin janaba.

وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا

"Kuma idan kuna cikin janaba sai ku tsarkaka." — Fassarar Arewa

— Alƙur’ani Karimi, Surar Al-Ma’ida: 6

Wannan aya ta Alƙur’ani Karimi ita ce tushen hukuncin wankan janaba wanda ya zarce iyakar al-maliki’a da tattaunawa — ita ce umarni kai tsaye daga Allah Subhanahu Wa Ta'ala ga duk Musulmai. Kalmar "fatahharu" a cikin ayar tana nufin ku tsarkaka da ruwa, wato yin ghusl (wanka na cikakke a jikin jiki). Masana tafsiri duka sun yarda cewa wannan aya tana buƙatar Ghusl bayan Janaba ba kawai wudhu ba.

إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهِهَا الْأَرْبَعِ ثُمَّ جَهَدَهَا فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْل

"Idan mutum ya zauna tsakanin ɓangarenta huɗu sa’an nan ya yi ƙoƙari (jima’i), ghusl ya wajaba — ko da maniyyi bai fita ba."

— Hadisin Muslim: 349 (sahih)

Wannan hadisi yana ɗaya daga cikin mafi muhimmancin dalilan da suka tabbatar da cewa ghusl ya zama wajibi bayan yin jima’i ko da maniyyi bai fita ba a zahiri. Hadisi na baya-bayan nan a tarihin shari’ar Musulunci ya canza ra’ayin da wasu malaman farko suke da shi cewa ghusl ba ya wajaba sai maniyyi ya fita. Yanzu yarda ta ɗari baki ɗaya a tsakanin Madhhabi Huɗu cewa hatta a yin jima’i kawai ba tare da maniyyi ya fita ba, ghusl ya wajaba.

2Lokutan Da Ghusl Ya Wajaba — Abin Da Ya Sa Wankan Tsarki Ya Zama Dole

A babi na yadda ake wankan tsarki bayan saduwa, muhimmanci ne mu san duk lokutan da wankan tsarki (ghusl) ya zama wajibi ga Musulmi. Wanka bayan saduwa ɗaya ne kawai daga cikin abubuwan da ke haddasa ghusl. Masana fiqhi sun kasa abubuwan da ke haddasa ghusl zuwa mafi muhimmancin guda shida, kuma kowanne yana da dalili ta shari’a cikakke.

1

Fita Maniyyi (Al-Inzal) — Da Farin Ciki Ko Ba Da Shi

Idan maniyyi ya fita daga jiki, ko da yana barci (mafarki mai ɗumi — ihtilam), ko a farkake, ghusl ya wajaba. Maniyyi a harshen shari’a yana da alamomi na musamman: yana fita da sauƙi da ɗumin ɗanɗano, kuma bayan ya fita yana da turaren musamman. Dalili: Hadisi daga Bukhari da Muslim daga Umm Salamah: "...sai Annabi SAW ya ce ghusl ya wajaba idan ta ga ruwan (maniyyin)."

2

Yin Jima’i (Al-Iltiqa’) — Ko Da Maniyyi Bai Fita Ba

Idan gudar azzakari ta shiga cikin farji, ghusl ya wajaba nan da nan ga miji da matarsa, ko da maniyyi bai fita ba. Wannan shi ne mafi muhimmin abin da ya sa ake wankan tsarki bayan saduwa a ma’anar da aka fi saninsa. Dalili: Hadisi na Muslim #349 da muka ambata a sashe na farko.

3

Haila (Al-Haydh) — Jinin Al-'Adat na Mace

Bayan jinin al-'adat (haila) ya ƙare, ghusl ya wajaba ga mace kafin ta yi sallah ko ta riƙe Alƙur’ani. Wannan yana daga cikin muhimman abubuwa da ke haddasa janaba a wajen mata. Alƙur’ani ya ambata wannan a Surar Al-Baqarah: 222.

4

Nifas — Jinin Haifuwa

Bayan haifuwa, jini yana fitowa ga mace (nifas) har zuwa kwana 40 ko fiye. Bayan wannan jinin ya ƙare, ghusl ya wajaba. Hukuncin nifas ya yi kama da hukuncin haila a fannonin da suka haɗa da wankan tsarki.

5

Mutuwa — Ghusl Al-Mayyit

Idan Musulmi ya mutu, farali ne akan Musulman da suka rage suka yi masa ghusl (wanka gawar) kafin a yi masa jana’iza. Wannan yana daga cikin farillai na kafaya (fard kifayah) a kan Muslimin al’umma.

6

Musulunci — Shiga Addinin Musulunci

Idan kafiri ya shiga Musulunci, yawancin malaman fiqhi suna da ra’ayi cewa ya kamata ya yi ghusl don tsarkaka. Ra’ayin Madhhabi Shafi’i da Hanbali sune cewa ghusl yana wajibi, ko yana mustahab a wajen Hanafi da Maliki.

3Farillai (Wajibai) Na Ghusl Janaba — Abubuwan Da Ba Su Wanda Wanka Ya Cika Ba

A cikin yadda ake wankan tsarki bayan saduwa, akwai abubuwa da ake kiransu "farilla" ko "wajib" waɗanda dole ne a kammala su domin wanka ya cika. Idan wani daga cikin waɗannan ya rasa, wanka ba ya cika, mutum ya ci gaba da kasancewa a janaba, kuma duk ibadar da ya yi (sallah, ɗawaf, da sauransu) ba ta cika ba. Masana Madhhabi Huɗu sun yi ɗan bambancin ra’ayi a kan adadin farillai amma gaba ɗayan sun yarda a kan waɗannan manyan farillai guda uku.

■ Farillai (Wajibai) Na Ghusl

  • Niyya — Yin niyya a cikin zuciya kafin fara wanka. Ba a yin niyya da baki a cikin shari’ar Musulunci — a zuciya take. Niyyar za ta zama: "Ina niyar yin ghusl janaba domin ɗagawa daga janaba."
  • Cike Dukkan Jiki Da Ruwa — Ruwa ya jiƙa dukkan saman jiki gaba ɗaya, ciki har da ƙananan wurare kamar tsakanin yatsun hannu da ƙafa, cibiyar ciki, da sauransu.
  • Kurkura Baki (Madhmadha) — A mazhabai Maliki da Hanbali (da Shafi’i a ra’ayi ɗaya), kurkura baki da sanya ruwa a hanci suna wajibi (a Hanafi suna sunna).
  • Sanya Ruwa A Hanci (Istinshaq) — Sanya ruwa a cikin hanci har ya kai ga matsayin layin tsakiyar hanci, sa’an nan a fitar da shi (a galibin mazhabai, wannan farilla ce).

■ Sunonin Ghusl (Mustahab)

  • Fara da cewa "Bismillah" kafin wanka
  • Wankan hannuwa sau uku kafin shiga cikin ruwa
  • Yin wudhu cikakke kafin ghusl
  • Fara wankan kai sau uku
  • Fara daga bangaren dama kafin na hagu
  • Shafa jiki da hannuwa domin tabbatar da ruwa ya kai ko’ina
  • Ci gaba ba tare da birkewa ba tsakanin matakan wanka
  • Yin addu'ar bayan wanka
📚 Muhimmin Lura: Ra’ayoyin mazhabai na bambanta kan wasu abubuwa. Misali, a wajen Madhhabi Hanafi, kurkura baki (madhmadha) da sanya ruwa a hanci (istinshaq) suna wajibi (fard) a cikin ghusl janaba. A wajen Madhhabi Maliki da Shafi’i, suna ɗaya daga cikin abubuwa masu muhimmanci amma suna iya bambanta kan matsayinsu (wajib ko sunnah). Ya kamata mutum ya koyi bisa mazhabar da yake bi tare da neman faɗakarwa daga malami.

4Yadda Ake Wankan Tsarki Bayan Saduwa — Matakai Cikakke

Wannan shi ne babban sashen jagora — cikakken bayani na mataki bayan mataki game da yadda ake wankan tsarki bayan saduwa (ghusl janaba) yadda ya kamata bisa sunnah. Akwai nau’i biyu na ghusl janaba: Ghusl al-Wajib (wankan da ya isa don ɗagawa daga janaba) da kuma Ghusl al-Kamil (wankan kamili wanda ke haɗa dukkan farillai da sunonin Annabi ﷺ). Za mu koyar da yadda ake yin ghusl kamil wanda ya haɗa duka.

Mataki Na Farko: Shirya Kanka Kafin Fara Wanka

1

Yi Niyya A Zuciyarka

Fara da yin niyya (intention) a cikin zuciyarka cewa kana yin wannan wanka domin ɗagawa daga yanayin janaba. Niyya ba a faɗi ta da baki a fili a cikin shari’ar Musulunci — ta kasance a zuciya. Idan ka faɗa ta da baki a sirri domin ƙarfafa zuciyarka, wasu malaman sun ce wannan ba laifi. Mahimmancin niyya ita ce ta bambanta ibada daga al’amuran duniya kawai.

2

Ce "Bismillahir Rahmaanir Rahiim"

Ka fara da faɗar Bismillah kafin ka fara wanka. Wannan sunna ne wanda Annabi ﷺ ya koyar, kuma yana ɗaukar wanka daga kawai biyan buƙatar jiki zuwa ibada. Hadisi daga Abu Huraira ya tabbatar da cewa Annabi ﷺ ya kasance yana fara wudhu da Bismillah.

3

Wanki Hannuwanka Sau Uku

Kafin ka shafi duk wani wuri a jikin, wanki hannuwanka sau uku da kyau. Wannan sunna ne wanda ke tsaftace hannuwa daga kowace najasa da kuma shirya wankan gaba ɗaya. Annabi ﷺ ya kasance yana farawa da wankan hannuwa a duk nau’in wanka.

4

Wanki Al-Farj (Wurin Al’aura) Da Hannuka

Bayan wankan hannuwa, wanki al-farj (wurin ɓangaren ɓoye) da kyau domin cire kowace najasa. Wannan mataki muhimmi ne musamman domin tabbatar da tsarkin wannan wuri kafin ci gaba da wankan cikakke. Yi amfani da hannun hagunka don wannan — kamar yadda ya zo a hadisi cewa Annabi ﷺ ya kasance yana amfani da hannun hagu don wankin wannan wuri.

Mataki Na Biyu: Yin Wudhu Cikakke

5

Yi Wudhu Cikakke Kafin Ci Gaba

ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَهُ لِلصَّلَاةِ

Bayan wankin al-farj, yi wudhu cikakke kamar yadda ake yi kafin sallah — wanki fuska, hannuwa har gwiwa, shafa kai, wanki ƙafafu har idon sawu. Wannan mataki an tabbatar da shi a hadisi da yawa daga Bukhari da Muslim game da yadda Annabi ﷺ ya kasance yana yin ghusl janaba. Malaman fiqhi daga Madhhabi Huɗu sun yarda cewa yin wudhu kafin ghusl janaba yana sunna kuma yana ƙara kamala wankan.

Mataki Na Uku: Wankan Cikakke

6

Sanya Ruwa A Kai Sau Uku

ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثًا

Bayan wudhu, fara ghusl ta hanyar sanya ruwa a kai sau uku. Ka tabbatar ruwa ya jiƙa duk gashinta kai ciki har da ƙasa da gashi. Wannan na musamman muhimmi ne musamman ga waɗanda suke da gashi mai kauri — ya kamata a shafa kai da kyau da hannuwa domin ruwa ya kai ga dukkan sassan. A cewar Hadisi daga A'isha a Bukhari, Annabi ﷺ ya kasance yana sanya ruwa a kai sau uku kuma yana shafa shi da kyau.

7

Wanki Bangaren Dama Sau Uku

Bayan kai, wanki dukkan bangaren damarka (daga kafada har ƙafa) sau uku. Ka tabbatar ruwa ya jiƙa ko’ina — ciki har da tsakanin yatsun hannu da ƙafa, ƙarƙashin hannu, da sauran wurare da ruwa yake iya rasa su. Annabi ﷺ ya kasance yana farawa daga dama a duk ibadinsa domin girmama bangaren dama.

8

Wanki Bangaren Hagu Sau Uku

Sa'an nan wanki dukkan bangaren hagunka (daga kafada har ƙafa) sau uku. Ka ba da hankali musamman ga ƙarƙashin kafa, tsakanin yatsu, da sauran wurare da ruwa na iya rasa. Ka tabbatar cewa ruwa ya jiƙa dukkan saman jikinka gaba ɗaya — wannan shi ne farilla ta asali na ghusl: ruwa ya jiƙa dukkan jikin.

9

Kurkura Baki (Madhmadha) da Istinshaq

A wannan mataki (idan ba a yi a cikin wudhu ba ko bisa madhhab da kake bi), kurkura bakin sau uku da ruwa (madhmadha), sa'an nan sanya ruwa a hanci sau uku ka fitar da shi (istinshaq). Waɗannan matakuna suna daga cikin mafi mahimmancin sunoninsa a wasu mazhabai kuma farilla a wasu. Tabbatar ka yi su da kyau.

▶ Taƙaitaccen Tsarin Ghusl Kamil:
1. Niyya a zuciya → 2. Bismillah → 3. Wanki hannuwa ×3 → 4. Wanki al-farj → 5. Wudhu cikakke → 6. Ruwa a kai ×3 → 7. Wanki bangaren dama ×3 → 8. Wanki bangaren hagu ×3 → 9. Tabbatar ruwa ya jiƙa dukkan jikin → 10. Addu'a ta gama wanka

5Hadisai Da Suka Bayyana Yadda Annabi ﷺ Ya Yi Ghusl Janaba

Mafi muhimmancin jagora da muke da shi game da yadda ake wankan tsarki bayan saduwa tana cikin hadisin Annabi ﷺ kai tsaye. Matan Annabi ﷺ da sahabban sa sun bayyana yadda Annabi ya kasance yana yi, kuma waɗannan sune mafi ingancin bayanan da muke da su. Za mu kawo hadisai mafi muhimmanci waɗanda suka tabbatar da yadda ake yi ghusl janaba.

كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسلَّمَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَة، بَدَأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ...

"Annabi ﷺ lokacin da ya yi ghusl janaba, ya fara wankin hannuwarsa, sa'an nan ya zuba ruwa da hannun dama a hannun hagunsa, ya wanki wurin ɓangaren ɓoye, sa'an nan ya yi wudhu kamar wudhun sallah, sa'an nan ya sanya ruwa a kansa sau uku..."

— Bukhari: 248, Muslim: 316 — An Ruwaito Daga A'isha (RA)

Hadisi daga A'isha (RA) a Bukhari da Muslim yana ɗaya daga cikin mafi cikakken bayani game da yadda ake wankan tsarki bayan saduwa yadda Annabi ﷺ ya yi. A cikin hadisi, A'isha ta bayyana tsarin Annabi gaba ɗaya ta hanyar da ta cika: ya fara wankin hannuwa, sa'an nan ya wanki al-farj, sa'an nan ya yi wudhu cikakke, sa'an nan ya sanya ruwa a kai sau uku, sa'an nan ya cika dukkan jikin da ruwa. Wannan tsari ne wanda malaman Madhhabi Huɗu duka suka gina koyarwarsu a kai.

كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ئثْرُ شَعْرَ رَأْسِهِ ثَلَاثَ حَثَثَات

"Manzon Allah ﷺ ya kasance yana shafa gashin kansa sau uku (a ghusl) da hannuwarsa biyu tare da ruwa, ya kuma sanya ruwa a ƙarƙashin gashi."

— Muslim: 316 — An Ruwaito Daga Jubair bn Mutim

6Bambancin Ra’ayoyin Mazhabai Huɗu Kan Ghusl Janaba

Duk mazhabai Huɗu na Musulunci sun yarda a kan asalin yadda ake wankan tsarki bayan saduwa, amma akwai ɗan bambancin ra’ayi a wasu ƙananan batutuwa. Sanin bambancin waɗannan ra’ayin yana taimaka wa Musulmi ya gudanar da ibada yadda ya dace bisa mazhabar da yake bi.

BatuHanafiMalikiShafi’iHanbali
Farillai Na GhuslNiyya, Madhmadha, Istinshaq, Cike jikin da ruwaNiyya, Madhmadha, Istinshaq, Dalq (shafa), Cike jikiNiyya, Cike jikin da ruwaNiyya, Madhmadha, Istinshaq, Cike jiki
Madhmadha & IstinshaqFardFard (wajib)SunnahWajib
Shafa Jiki (Dalq)SunnahWajibSunnahSunnah
Gashi Mai Kauri (Mata)Ba wajibi a warwareBa wajibi a warwareWajibi ruwa ya kai ƙarƙashin gashiWajibi ruwa ya kai ƙarƙashin gashi
NiyyaFardFardFardFard
📚 Nasiha Ga Masu Karatu: Idan ba ka san wane Madhhab kake bi ba, ya kamata ka tambayi malami da ka girmama kuma ka yarda da ilminsa. A Najeriya arewa, mafi yawan Musliman suna bi Madhhabi Maliki, amma akwai masu bin Madhhabi Shafi’i da Hanbali ma. Ya kamata ka koyi bisa mazhabar da ke duniyar da kake zaune a ciki, tare da fahimtar cewa mazhabai duka dalilai na shari’a masu inganci suna da su.

7Ibadoji Da Suka Haram Kafin Ghusl Janaba

Bayan faruwar janaba, akwai ibadoji da wasu ayyuka waɗanda suka zama haramun a yi har sai an yi ghusl. Fahimtar waɗannan yana da muhimmanci sosai domin mutum ya kiyaye ibadojinsa da tsarki, kuma ya guji yin abubuwa a cikin yanayin da bai halatta ba. Shari’ar Musulunci tana da takamuwa a cikin wannan babi domin kiyaye ɗaukaka da tsarkin ibada.

Yin Sallah — Haramun Gaba Ɗaya

Hatta fara yin sallah ko yin sallah ta nafila haramun ne a yanayin janaba. Wannan farilla ce ta tsarki (tahara) wanda Alƙur’ani ya yi umarni kai tsaye: "Ya ku waɗanda suka yi imani, kada ku kusanci sallah a lokacin da kuke maye... kuma idan kuna cikin janaba sai ku tsarkaka" (An-Nisa’: 43).

Riƙe Ko Taɓa Alƙur’ani — Haramun Bisa Ra’ayin Mafi Yawa

Bisa ra’ayin yawancin malaman fiqhi, riƙe Alƙur'ani da hannuwa ko taɓa shafukansa kai tsaye haramun ne a yanayin janaba. Dalili: "Wanda bai tsarkaka ba bai kamata ya taɓa shi ba" (al-Waqi'ah: 79 — bisa fassarar tafsir). Amma karanta Alƙur'ani da zuciya kawai ba tare da taɓawa ko buɗe littafi ba yana da ra’ayi daban tsakanin malaman fiqhi.

Shiga Masallaci — Haramun (Bisa Ra'ayin Maliki, Shafi'i, Hanbali)

Shiga masallaci kawai zama ba tare da wata manufa ta takaita ba haramun ne a yanayin janaba bisa ra’ayin mazhabai uku. Madhhabi Hanafi yana da ɗan ra’ayi daban. Dalili: Alƙur'ani: "...kuma idan kuna cikin janaba, sai dai kuzo a hanya (sai dai masu tafiya) har ku yi wanka" (An-Nisa’: 43).

Yi Ɗawafi A Ka'aba — Haramun

Yin ɗawafi (zagaye Ka'aba) haramun ne a yanayin janaba. Masana fiqhi sun yarda cewa ɗawaf yana da hukuncin sallah a wannan babi — yana buƙatar tsarki cikakke. Hadisi: "Al-ɗawaf a cikin Ka'aba sallah ce sai dai Allah ya halatta magana a ciki" (Tirmidhi).

Azumi (A Ra’ayoyin Wasu Malaman) — Batun Muhawara

Idan mutum ya farka da safe a yanayin janaba kafin zuwan alfijir kuma bai yi ghusl kafin alfijir ba, azumin ranar ya inganta bisa ra’ayin mafi yawan malaman fiqhi. Hadisi daga A'isha da Umm Salamah a Bukhari ya tabbatar da cewa Annabi ﷺ ya kasance yana farka a yanayin janaba bayan alfijir kuma ya yi ghusl ya ci gaba da azuminsa.

8Abubuwa Da Ake Iya Yi A Yanayin Janaba

Duk da cewa akwai abubuwa da suka haramun a yanayin janaba, akwai kuma abubuwa da ake iya yi kafin ghusl. Fahimtar waɗannan yana da muhimmanci domin mutum ya sani cewa janaba ba ta hana dukkan ayyukan rayuwa ba — kawai wasu ibadoji na musamman ne da suke buƙatar tsarki.

Cin Abinci Da Sha — Halal

Cin abinci da sha halal ne a yanayin janaba. Duk da haka, sunna ne a wanki hannuwa da al-farj kafin cin abinci a yanayin janaba. Hadisi daga Bukhari ya tabbatar da cewa Annabi ﷺ ya kasance yana cin abinci a yanayin janaba kafin ya yi ghusl.

Barci — Halal (Da Wudhu Sunna)

Barci a yanayin janaba halal ne. Amma sunna ne a yi wudhu kafin yin barci a yanayin janaba. Hadisi daga Ibn Umar a Bukhari da Muslim ya tabbatar da cewa Annabi ﷺ ya kasance yana yi wudhu kafin barci idan yana cikin janaba.

Yin Zikiri Da Du'a — Halal (Da Ɗan Bambanci A Ra’ayi)

Yin zikiri (subhanallah, alhamdulillah, allahu akbar, da sauransu) halal ne a yanayin janaba. Yin du'a ma halal ne. Amma karanta Alƙur'ani da qira'a yana da ra’ayi tsakanin malaman fiqhi — wasu sun ce haramun ne, wasu sun ce halal ne idan ba tare da niyya ta karanta Alƙur'ani musamman ba.

Yin Ayyukan Duniya Da Kasuwanci — Halal

Duk ayyukan rayuwa na yau da kullum kamar aiki, kasuwanci, magana da mutane, tafiya, da sauransu halal ne a yanayin janaba. Shari’ar Musulunci ba ta hana mutum yin rayuwarsa ta yau da kullum ba a yanayin janaba — kawai ibadoji na musamman ne da suke buƙatar tsarki cikakke.

9Wankan Tsarki Da Tayammumi — Lokacin Da Ruwa Ba Shi Da Yawa

Ɗaya daga cikin rahmar Allah Subhanahu Wa Ta'ala a cikin shari’ar Musulunci shine cewa idan mutum ya kasance a yanayin da ba shi da ruwa ko yana da cuta da ke hana shi amfani da ruwa, yana iya yin tayammumi a maimakon ghusl. Tayammumi wanka ne na dutse mai tsarki (turab) wanda ake yi a fuska da hannuwa kawai.

وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىَ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدُكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَمَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُواْ مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا

"...idan kuka kasance a hali mara lafiya, ko a hanya, ko ɗaya daga cikinku ya zo daga wani wuri na buƙatar, ko kun taɓa mata, kuma ba ku sami ruwa ba, sai ku yi tayammumi da ƙasar mai tsarki..."

— Alƙur’ani Karimi, Surar An-Nisa’: 43

Tayammumi ya halatta a yanayin janaba a lokatan da: Babu ruwa kwata-kwata ko ruwa ya rasa; ko dai yin amfani da ruwa zai ƙara cuta ga mai rashin lafiya; ko kuma ruwa yana da yanayi mai hatsari kamar sanyi matsananci wanda zai iya cutar da mutum. Tayammumi a maimakon ghusl ya ɗaga yanayin janaba har sai ruwa ya samu, sa'an nan yana wajaba a yi ghusl da ruwa.

10Kuskuren Da Mutane Da Yawa Ke Yi A Ghusl Janaba

A galibi, mutane da yawa suna yin ghusl amma ba daidai yadda ya kamata saboda rashin ilimi ko saboda koyarwar da ba ta cika ba. Sanin kurakuran da ake yawan yi yana taimakawa ka kiyaye ibadarka da tsarki. Waɗannan su ne manyan kuskuren da malaman fiqhi suka jaddada su.

1

Rashin Tabbatar Cewa Ruwa Ya Jiƙa Dukkan Jiki

Kuskure mafi gama-gari shine wanki jikin gaba ɗaya amma wasu wurare sun rasa ruwa — kamar tsakanin yatsun hannu da ƙafa, ƙarƙashin hannu, kirji, bayan kunnuwa, cibiyar ciki, da sauransu. Ghusl ya ƙarya idan wuri kowa a jikin ya rasa ruwa, kuma duk ibada da aka yi bayan wannan ghusl ba ta sahihi ba. Ka yi hankali ka tabbatar ruwa ya kai ko’ina.

2

Rashin Yin Niyya Ko Manta Niyya

Wanka ba tare da niyya ba ba ghusl janaba ba ne — kawai wanka na yau da kullum ne. Niyya ita ce abin da ke bambanta ibada daga al’amura na yau da kullum. Ya kamata niyya ta kasance a zuciya kafin fara wanka, ba a tsakiyar wanka ba.

3

Barin Gashi A Kan Jiki A Jiƙa (Mata Musamman)

Mata da suke da gashi mai tsayi, muhimmanci ne a tabbatar ruwa ya jiƙa dukkan gashin jikin ciki har da gashin ƙasa da hannu. A gashi mai kauri na kai, bisa ra’ayoyin wasu mazhabai ya kamata a warware gashi ko a tabbatar ruwa ya jiƙa ƙarƙashinta. Mata da yawa suna yin kurakurai a wannan wurin.

4

Amfani Da Sinadarai Ko Sabulu Da Ya Hana Ruwa Jiƙa Jiki

Idan akwai wani abu a jikin mutum da ke hana ruwa jiƙa fatan jiki kai tsaye — kamar wax, paint, kayan gyaran jiki da ya ƙara yawa, ko hatta neli polish a yatsun mace — ghusl ba ya sahihi a wannan wuri. Ya kamata a cire waɗannan kafin ghusl domin ruwa ya isa ga fata kai tsaye.

5

Yin Ghusl Cikin Dakin Wanka (Shower) Kawai Ba Tare Da Ruwa Ya Jiƙa Dukkan Jiki Ba

Wanka a shower yana sahihi idan ruwa ya jiƙa dukkan jikin gaba ɗaya da tsari. Amma idan mutum ya tsaya a ƙarƙashin shower kuma ruwa ya sauka a wuri ɗaya ne kawai ba tare da ya jiƙa duk sassan ba, ghusl ba ya cika. Ka tabbatar ka juya jikin ka don ruwa ya kai ko’ina.

· · ·

❓ Tambayoyi Da Ake Yawan Yi

Yadda Ake Wankan Tsarki Bayan Saduwa — Fiqhul Tahara

QShin ghusl yana wajibi ko da maniyyi bai fita ba a saduwa?
Ee, ghusl yana wajibi hatta ko maniyyi bai fita ba, in dai ya faru jima’i (idan gudar azzakari ta shiga cikin farji). Dalili: Hadisi sahih a Muslim #349: "Idan mutum ya zauna tsakanin ɓangarenta huɗu sa'an nan ya yi ƙoƙari (jima’i), ghusl ya wajaba — ko da maniyyi bai fita ba." Wannan shi ne hukuncin da mazhabai Huɗu duka suka yarda da shi bayan an soke hadisai na baya da suka iyakance ghusl ga fitar maniyyi kaɗai.
QIdan na manta yin ghusl kuma na yi sallah, shin sallah ta inganta?
A'a, sallah da aka yi a yanayin janaba ba ta inganta, kuma ya zama wajibi a sake yin sallah bayan ghusl. Tsarki (tahara) yana ɗaya daga cikin sharuɗɗan sahihancin sallah (shurut al-salah) wanda babu sallah tare da shi. Saboda haka, ko da bayan sanin kuskure, yana wajibi a yi ghusl sa'an nan a sake duk sallohin da aka yi a yanayin janaba, idan a cikin wani sallah ya kasance.
QWanka a ɗakin wanka (shower/bathroom) yana inganta ghusl janaba?
Ee, yana inganta idan sharuɗɗan ghusl duka sun cika. Muhimmancin shi ne: (1) Niyya ta kasance kafin fara; (2) Ruwa ya jiƙa dukkan sassan jikin baki ɗaya; (3) An yi madhmadha da istinshaq (kurkura baki da sanya ruwa a hanci) idan mazhabar da kake bi tana ɗaukarsu a matsayin fard. Amfani da shower, bucket, ko tafkin ruwa duka ingantattun hanyoyi ne idan waɗannan sharuɗɗan sun cika.
QShin mace ya kamata ta warware gashin kanta a ghusl janaba?
Wannan batun yana da bambancin ra’ayi tsakanin mazhabai. A ghusl janaba, mafi yawan malaman fiqhi sun ce ba wajibi ne a warware gashi ba idan ruwa ya jiƙa ƙarƙashin gashi. Dalili: Hadisi daga Umm Salamah a Muslim: ta tambaye Annabi ﷺ cewa tana murde gashin kanta — Annabi ya ce: "Yana isarki ka zuba ruwa a kai sau uku." A haila da nifas (bisa ra’ayin Madhhabi Maliki da wasu), yana wajibi a warware gashi. Amma a ghusl janaba, gaba ɗayan mazhabai sun sauƙaƙa.
QIdan na yi ghusl janaba amma na manta kurkura baki (madhmadha), ghusl ya sahihi?
Wannan ya dogara ne bisa mazhabar da kake bi. A Madhhabi Hanafi, Maliki, da Hanbali, madhmadha (kurkura baki) da istinshaq (sanya ruwa a hanci) suna fard/wajib a ghusl janaba. Idan ka manta waɗannan, bisa mazhabai uku, ghusl ba ya sahihi kuma yana wajibi a sake yi. A Madhhabi Shafi’i, suna sunnah ne kawai, saboda haka ghusl ya inganta ko da ba tare da su ba, amma yana rasa kamalar sa. Ya kamata ka bi mazhabar da kake tabbatar kana cikinta.
QShin yana inganta yin ghusl da ruwan sanyi a hunturu?
Ee, yana inganta yin ghusl da ruwan sanyi idan mutum yana lafiya. Ruwan dumi ko sanyi duka ingantattun nau’ukan ruwa ne don ghusl muddin ruwan ya tsarkaka (ɗahur). Amma idan sanyin ruwan zai iya cuta mutumin kai tsaye (misali mai rashin lafiya ko tsohon shekaru), ya halatta ya dumi ruwa. Idan ba shi da ruwan dumi kuma ruwan sanyi yana da hatsari, yana iya yin tayammumi har sai ya sami ruwan dumi ko yanayin ya sauƙaƙa.
QMe ya bambanta ghusl janaba da wanka na yau da kullum?
Bambancin mafi muhimmanci shine niyya. Wanka na yau da kullum wanka ne na tsabtar jiki — ba ibada ba ne. Ghusl janaba ibada ce da farilla za su ɗagawa daga yanayin janaba. Hatta ko da mutum ya wanka da ruwa mai tsawo kafin ya yi niyya ta ghusl, ba ya ɗagawa daga janaba. Niyya ita ce makullin bambancin. Bayan niyya, akwai kuma tsari na musamman da ya fi ƙarfafa a cikin ghusl janaba fiye da wanka na yau da kullum.
QIdan na yi ghusl janaba amma bayan ya yi na gane akwai wuri da bai jiƙu ba, me zan yi?
Idan akwai wuri a jikin da ruwa bai jiƙa ba, bisa mafi yawan ra’ayoyin malaman fiqhi, yana wajibi ka jiƙa wannan wuri ne kaɗai tare da yin niyya — ba dole a sake wanka gaba ɗaya ba, idan ka tuna kuma ruwa bai bushewa ba tsakanin wurin da aka jiƙa da na da. Amma idan wanka ya bushe gaba ɗaya kuma ka san akwai wuri da bai jiƙu ba, mafi aminci shine sake yin ghusl gaba ɗaya. Ka tambayi malami don samun amsar ta musamman ga yanayin ka.
QYana halatta a yi ghusl janaba da ruwan da aka yi amfani da shi?
Ruwa na iya kasancewa cikin nau’i uku a fiqhi: Ruwa mai tsarki (ɗahur) — kamar ruwan sama, kogi, tafki, ko famfuna; Ruwa da ya ɓatarwa tsarkinsa (mutanajjas) — ruwa da najasa ta shiga ciki har ya canza launi, ɗanɗano, ko ƙanshi; da kuma Ruwan da aka yi amfani da shi (musta'mal) — ruwa da aka yi wudhu ko ghusl da shi. A ghusl janaba, dole ne a yi amfani da ruwan tsarki na farko (ɗahur), ba ruwan da aka riga amfani da shi ba, kuma ba ruwan da najasa ta ɓata ba.
QIdan mutum ya koma barci bayan jima’i kafin ghusl, shin azuminsa na gobe ya sahihi?
Ee, azumin ya sahihi idan ya farka kafin alfijir ya yi ghusl kafin ko bayan alfijir. Hadisi daga A'isha da Umm Salamah a Bukhari ya tabbatar da cewa Annabi ﷺ ya kasance yana farka a yanayin janaba bayan alfijir kuma ya yi ghusl ya ci gaba da azuminsa. Janaba ba ta ƙaƙƙabe azumi ba — kawai ya kamata a yi ghusl kafin sallah. Duk da haka, sunna ne ga miji da mata su yi ghusl kafin barci ko a farkon alfijir domin samun albarka da yin Alfijir a tarayya.
QShin neli polish a yatsu na mace yana hana ghusl?
Ee, neli polish (nail polish) da yawancin nau’ikan kayan gyaran yatsu masu kauri suna hana ruwa isa ga fatan yatsun — saboda haka suna hana ghusl da wudhu duka. Yana wajibi a cire neli polish kafin ghusl ko wudhu domin ruwa ya isa ga fata kai tsaye. Akwai a yanzu a kasuwa nau’ukan neli polish da ke bayyana cewa ruwa na iya shiga (breathable/permeable) — malaman fiqhi sun yi ra’ayi mabambanta kan sahihancin amfani da waɗannan, don haka ya fi aminci a yi taka tsantsan.
QMe ya faru idan bayan ghusl janaba aka fitar da ɗan ƙaramin maniyyi — shin yana wajibi a sake ghusl?
Malaman fiqhi sun yi ra’ayin mabambanta a wannan batu. A Madhhabi Hanafi, idan maniyyi na ƙarshe ya fita bayan ghusl — wannan ba ya birkawa ghusl saboda yana ɗan saura ne na ghusl da aka yi. A wasu mazhabai, idan maniyyi sabbi ne ya fita bayan ghusl, yana wajibi a sake ghusl. Mafi aminci: idan ka san yana ɗan saura ne na wancan jima’i ya ɓace, yi wudhu kawai ya isa. Amma idan ka yi saduwa daban bayan ghusl, sai ka sake ghusl. Tambayi malami don amsar ta musamman.

■ Ƙarshe — Kiyaye Tsarki Shi Ne Rabono Na Imani

Yadda ake wankan tsarki bayan saduwa — Ghusl Janaba — ita ce ibada mai muhimmanci sosai a Musulunci. Ba kawai abin da ya shafi jiki ba ne — yana nuna girmamawa ga Allah Subhanahu Wa Ta'ala, kiyaye tsarkin da Allah ya umarna, da kuma shirya zuciyar mutum ga ibada.

Ka koyar da 'ya'yanka da iyalinku yadda ake ghusl yadda ya kamata bisa Alƙur'ani da Hadisi. Neman ilimi a wannan fagen farilla ne a kan kowane Musulmi — domin ibada marar ilimi ba ta cika ba. Allah Ya ba mu tawfiqin yin ibada yadda ya kamata, Ya karɓi daga gare mu, kuma Ya sa rayuwarmu ta kasance cikin tsarki da imani.

الطَّهُورُ شَطْرُ الإيمَان

"Tsarki bangare ne na imani" — Muslim: 223

Post a Comment

Previous Post Next Post